Revolutionaire homo’s? Of carnaval in Duinkerken? Foto: Olivier van Beemen

Twee weken geleden had ik het al eens over grappige afkortingen, zowel de naam van de afkorting als de inhoud. In die tweede categorie verdient het FAHR zeker een vermelding: het gaat om het Front voor Revolutionaire Homoacties. Ben eigenlijk best benieuwd wat ze allemaal doen. Misschien leuk voor een mooi verhaal, zo rond de Gayparade. Lees erover in dit verhaal over de homoaanbidding van zangeressen als Madonna, Kylie Minogue en de Françaises Dalida en Sheila, vandaag in Le Monde.

Fransen zijn dol op afkortingen. Sigles noemen ze die. Op deze site vind je er een heleboel. In een gemiddeld artikel over voorsteden word je doodgegooid met termen als ZUS (Zone Urbaine Sensible: probleemwijk), ZEP (Zone d’Éducation Prioritaire: min of meer een gebied met ‘zwarte scholen’) en ZFU, Zone Franche Urbaine: een gebied waar bedrijven geen belasting betalen om de economische activiteit te bevorderen.
Sinds kort is er ook de ACDC, nee, geen rockband, maar een collectief dat de officiële werkloosheidscijfers in twijfel trekt. Volgens les Autres Chiffres du Chômage zijn er ongeveer twee keer meer werklozen in Frankrijk dan de huidige twee miljoen.
Bovendien kende Frankrijk volgens een vriend vroeger een legereenheid met de naam CRAP, die vaak samenwerkte met Britse collega’s.

Tot slot moeten we de AFFRBTT niet vergeten, de Aile Francophone de la Fédération Royale Belge de Tennis de Table, ofwel de Franstalige vleugel van de Koninklijke Belgische tafeltennisfederatie.

Defecte deuren of kluisjes buiten werking krijgen in Frankrijk het bijvoeglijk naamwoord condamné, zoals porte condamnée. Ik moet altijd even glimlachen, omdat het doet denken aan een ‘veroordeelde’ deur, de meest voorkomende betekenis van dat adjectief. Vandaag bij een overstap op station Aix-les-Bains aan de voet van de Alpen was een soulmate aan het werk geweest: amnistie (in het Frans met ‘i’) had hij of zij op het papiertje bij de veroordeelde kluisjes geschreven (klik op foto voor vergroting). Allez PSG was vermoedelijk het werk van een ander…

Deze week staat mijn reportage uit Roemenië over de top van de Franstalige landen (Francofonie) in Elsevier. Hier een kader bij dat verhaal over de Franse taal in Nederland. En hier een eerder bericht over de topontmoeting.

Hier uw verslaggever, rechtstreeks vanuit het voormalig Huis van het Volk in Boekarest dit maal. Daar vindt de top van de Franstalige landen plaats. Helemaal naar wens verloopt het voor mij niet, maar daarover later meer.

Eerst aandacht voor een oude les van mijn leermeester in de journalistiek, Han van Gessel. Die heeft mij en mijn medestudenten aan de minoropleiding (nu master) van de Universiteit van Amsterdam een aantal regels meegegeven die ik niet snel durf te overtreden.

Eén daarvan is: citeer nooit een taxichauffeur. Reden daarvoor is dat ze te vaak gebruikt worden om je verhaal een draai te geven die je goed uitkomt. Bovendien zijn hun citaten nooit te achterhalen, dus rijst volgens Van Gessel bij een citaat van een taxichauffeur altijd de vraag op: is dit echt gezegd? Net als dat ik nooit het woord ‘aldus’ zal gebruiken (ook een Gesseliaans verbod) kwam er dus ook geen taxichauffeur voor in het verhaal dat ik gisteren schreef voor de GPD-kranten.

Toch wil ik u het commentaar op de francofonietop van een taxichauffeur bij wie ik (echt) in de auto zat niet onthouden. Zelf sprak hij slechts Roemeens, maar met kennis van het Frans en rudimenten van andere Romaanse talen was de inhoud heel duidelijk. Vrij vertaald zei hij: “Franstaligheid in Roemenië is een verbeelding van de politici. Bijna niemand spreekt hier Frans. De top leidt alleen maar tot verkeersopstoppingen in de stad en er lopen ineens overal negers op straat.”

Zojuist dankzij Eurosport een nieuw Frans woord geleerd: patin clap (foto). Tenminste, ik vermoed dat je het zo schrijft. Het woord heeft 38 hits bij Google, terwijl patin klap er drie heeft. Net als bij verkiezingen heeft de meerderheid echter niet altijd gelijk. Gezien de geringe interesse die Fransen tonen in schaatsen, vermoed ik dat het woordenboek de komende jaren nog geen uitsluitsel zal bieden.

Vijf andere Franse woorden die volgens Le Petit Robert uit het Nederlands komen:
1 Bi̬re Рverrassend toen ik dit voor het eerst las, komt dus niet uit het Duits
2 Matelot, matroos – net als veel andere woorden uit scheepvaart
3 Apartheid – internationale klassieker waar je nooit erg trots op hoeft te zijn
4 Stathouder - niemand anders had er eentje
5 Digue – onverslaanbaar zijn we in alles wat met water heeft te maken

Wie vult deze lijst aan?

Fransen staan bekend als taalpuristen, die Engelse invloed op de taal zoveel mogelijk proberen te weren. Buitenlanders reageren vaak met leedvermaak als ze erachter komen dat de Académie Française, de nationale taalwaakhond, een speciale ‘ministeriële commissie’ heeft ingesteld voor ‘terminologie en neologie’. Die bedenkt Franse alternatieven voor Engelse nieuwe termen. Vooral aan de moderne technologie hebben ze hun handen vol. Een paar bekende voorbeelden zijn logiciel voor software en baladeur voor walkman. Minder geslaagd (want nauwelijks gebruikt) zijn télécopie voor fax en courriel voor e-mail.

Ondanks dit orgaan gebruikt het Frans veel Engelse woorden, die in de regel op zijn Frans worden uitgesproken: leader (uitspraak: ‘lidur’, met klemtoon op laatste lettergreep), boss, job, etc. Sommige leenwoorden schrijven ze bovendien verkeerd, zoals een steak die steack is geworden.
Tot grote ergernis van een Engelse vriend van me, gebruiken ze, net als het Nederlands in sommige gevallen, veel woorden ook nog eens verkeerd, op een andere manier dan in het Engels in ieder geval. Engelsen gaan niet naar een camping (uitspraak: ‘kampieng’), maar naar een camp site, ze zetten hun auto niet op een parking maar in een car park. Voetballers doen niet aan pressing of forcing, als ze druk uitoefenen op de tegenstander, maar zetten die onder pressure. Daarbij moet opgemerkt worden dat pressing (trouwens ook Frans voor ‘stomerij’) volgens de vriend via andere talen nu ook in het Engels beland is.
Een woord dat mij irriteert, is club, dat Fransen tegenwoordig niet alleen voor verenigingen, groepjes of golfmateriaal gebruiken: laatst reisde ik in de trein in ‘club’-klasse, wat inhield dat ik met vier personen rond een tafeltje zat; als ik een broodje met ham en kaas wil, moet ik vaak een sandwich club bestellen en georganiseerde reizen – waaraan ik gelukkig nooit deelneem – gaan allemaal naar clubs, naar het voorbeeld van Club Méditerrannée.
Daarom een oproep aan de commissie van Franse taalpuristen: verlos de door mij gekoesterde taal van al dit lelijks, desnoods door hoge straffen te zetten op het gebruik ervan.