Het Franse lied:

Claude Monet, Pont d’Argenteuil (1874), Musée d’Orsay in Parijs

Place de la Bastille na demonstratie tegen arbeidscontract CPE, vorig jaar

Frankrijk? U bedoelt dat land waar de voorsteden steeds in brand staan en dat keer op keer geteisterd wordt door grote geweldsuitbraken. Dat is het beeld dat bij sommigen in Nederland is ontstaan. En daar willen ze niet meer van af, heb ik het idee, in ieder geval bij veel media niet.
Ook de afgelopen dagen was het weer raak. Enkele honderden anti-democratische radicalen (volgens Le Monde anarchisten, communisten, studenten en alcoholisten) betwisten op gewelddadige wijze de verkiezingsoverwinning van Nicolas Sarkozy. Nieuws dat voor veel kranten minstens even belangrijk is als het democratische feest dat zich de afgelopen weken in Frankrijk heeft afgespeeld.
Let wel: het gaat om wellicht 1000 extremisten die zich verzetten tegen 18.983.138 kiezers; honderdduizenden Fransen die tot nog toe niet mochten stemmen, hebben zich ingeschreven op de kieslijsten; vrijwel iedereen in het land praatte de afgelopen weken en maanden over politiek, over de toekomst van het land, over al dan niet noodzakelijke hervormingen en wie die zou kunnen uitvoeren.
Vervolgens ging tot twee keer aan toe 84 procent van de bevolking stemmen, ook toen er voor veel kiezers in de tweede ronde niet echt meer een geschikte kandidaat tussen zat. Trotskisten, communisten en rechts-extremisten verloren een groot deel van hun aanhang. Vive la démocratie, schreef ik al eerder. In de VS, waar de kiezer in zekere zin de leider van de wereld mogen kiezen, is de opkomst geslaagd bij 50 procent.

Interessanter en mediagenieker is het echter wanneer er een paar (extra) auto’s in de fik vliegen. Op een gemiddelde avond branden er in Frankrijk 50 auto’s. Of wanneer anarchisten de politie uitlokken tot een relletje (of andersom). De afgelopen dagen was het geweld iedere dag geringer dan de dag ervoor, maar werd het in ieder geval op de websites van diverse Nederlandse kranten weer prominent gepresenteerd. De papieren kranten kan ik vanaf hier lastig beoordelen.

Voor de verkiezingen werd vaak voorspeld dat de voorsteden zouden branden bij een overwinning van Sarkozy. Ik schreef al vaker dat het constant aankondigen van zo’n ‘geweldsgolf’ ertoe leidt of bijdraagt dat die ook ontstaat: klant is koning in de banlieue. Als je met een camera en wat goede wil langskomst, zijn er altijd toeschietelijke jongelieden te vinden die wel wat kattekwaad uit willen halen. En dus vlogen er wat meer auto’s in de fik en kregen tv en kranten hun mooie plaatjes. Zie je wel, een nieuwe geweldsuitbraak.
Moet je er dan niets over schrijven? Ik ben geneigd te zeggen dat dat inderdaad het beste is, in dit geval althans. Ik heb de eerste protesten en het geweld van zondag genoemd in een alinea van een groter nieuwsbericht maandagochtend en toen ik de dagen erna zag dat het geweld verder afnam, leek het mij belangrijker om naar de toekomst te kijken: wat gaat Sarkozy de komende maanden en jaren allemaal veranderen, hoe moet het nu verder links en in het midden, wat staat er internationaal te gebeuren, dat soort zaken.
Mijn redactie vond dat echter niet. Zij hecht ook veel belang aan de onderwerpen hierboven, waar dan ook alle ruimte voor is, maar vindt ook dat er over geweld moet worden geschreven. ‘Het speelt nu eenmaal in Nederland, je moet een reportage maken in de voorsteden’, vonden zij. Ja, het speelt omdat de media daar onterecht veel over berichten, in Frankrijk speelt het veel minder.
En in de voorsteden is het al helemaal rustig. Ik heb gebeld met iemand die ik laatst sprak in Argenteuil, met La Grande Borne in Grigny, twee van de beruchtste buurten: er was niets aan de hand of het viel reuze mee. Het geweld dat er is, vindt juist plaats in de stadscentra, bijvoorbeeld bij Place de la Bastille in Parijs en op Place Bellecour in Lyon. De relschoppers zijn voor de verandering ook merendeels blank, en hebben eerder het profiel van de demonstrerende CPE-studenten dan van de relschoppers in de banlieue. Overenthousiaste studenten gooiden gisteren ook alvast een Parijse universiteit dicht, terwijl Sarko nog niet eens aan de macht is. Gelukkig ging die vandaag wel weer gewoon open.
Toch kun je je ook iets voorstellen bij het krantenstandpunt. Het gaat economisch niet zo goed met de meeste kranten in Nederland en een voorpagina met een brandende auto spreekt potentiële kopers vast meer aan dan de kop van Sarkozy. Ik moet toegeven dat ik zo’n brandende auto of een meisje tegenover een ME’er ook altijd best mooi beeld vind. Dan is het natuurlijk aardig een mooi verhaal bij die foto te hebben. Veel lezers vinden het waarschijnlijk spannend te lezen dat Frankrijk, dat land dat zo dichtbij ligt en dat iedereen kent, alweer ‘in brand staat’.
Min of meer vergelijkbaar is wellicht de pedofiele partij waar in Nederland vorig jaar even sprake van was, maar die – als ik het goed gevolgd heb – uiteindelijk niet meedeed aan de verkiezingen, laat staan een zetel haalde. Vrijwel alle Franse kranten berichtten erover.
Het past bij het imago van Nederland, dat land waar alles maar kan. Dat was toch al hoognodig toe aan herbevestiging, want ook in Frankrijk is doorgedrongen dat Nederland niet echt meer het land is waar alles mogelijk is. Hoe dan ook, het resultaat was dat iemand me laatst vol verbazing vroeg wat die pedofielenpartij bij ons nu in het parlement doet. Vinden wij dat dan normaal?
Ook bij de pedopartij gaat om een marginale beweging, die wel behoorlijk ‘mediageniek’ is. Als ik buitenlands correspondent in Nederland was, wat waarschijnlijk toch al geen vetpot is voor freelancers, zou ik misschien ook wel een stukje voorstellen aan mijn redactie. Zelf heb ik een repo gemaakt bij de trotskisten en bij de partij van de jagers, die uiteindelijk ook niet veel stemmen trokken.
Maar als je in de gaten krijgt dat lezers een totaal vertekend beeld krijgen van Frankrijk en Parijs, dat mijn vader zich afvraagt of de stad nu geteisterd wordt door geweld, dat mijn blog (opnieuw) steeds meer hits heeft met de zoekterm ‘reisadvies Parijs’, dan moet je goed nadenken voordat je apocalyptische stukjes de wereld inzendt.
Voor de GPD schreef ik uiteindelijk een verhaal over aard van de relletjes en dat ze niet zoveel voorstellen. De kranten konden er in ieder geval een mooie foto bij plaatsen, kijk maar. Jammer is trouwens wel dat bij het redigeren in BN/De Stem de voor mij essentiële tegenstelling tussen 19 miljoen stemmen voor Sarkozy en enkele honderden demonstranten, verloren ging. Maar goed, dat kan gebeuren als er onder tijdsdruk snel moet worden ingekort om het verhaal op de juiste lengte te krijgen.

Ik hoor graag jullie reacties. Zijn er al weekendjes Parijs geannuleerd of valt het allemaal wel mee met de berichtgeving over geweld in Nederland? Of is geweld, hoe marginaal ook, een aanleiding voor berichtgeving?

Twee eerdere berichten over dit enigszins Luyendijkiaanse dilemma:
De zwarte zwartrijder van Gare du Nord, 30 maart 2006
Banlieue blog: baldadigheid

Op vakantie in de VS las ik in een aantal Amerikaanse kranten hoe verslaggevers – bijna tevreden – vaststelden dat er een jaar na de onlusten in de Franse voorsteden bijna niets veranderd is en hoe de overheid de arme buurten nu alweer vergeten is. Dat is ietwat kort door de bocht. De regering doet wel degelijk haar best de situatie te verbeteren, maar honderden verpauperde getto’s veranderen nu eenmaal niet in een jaar in woonparadijsjes. Ik schreef er gisteren dit verhaal over.

Gisterochtend ben ik teruggekomen van een rondreis door de Verenigde Staten, die me onder meer langs San Francisco, Los Angeles, Grand Canyon, mammoetbomen, Las Vegas, Washington, Philadelphia en New York voerde. A la japonaise, zeg maar. Erg indrukwekkend.

Ondertussen rommelt het weer in de Franse buitenwijken. Een ongeschreven wet wil immers dat correspondenten op vakantie (of op reportage) zijn als er grootse evenementen gebeuren in hun land.
Dit keer was de schade (voor zowel de banlieue als voor mij) relatief beperkt, met uitzondering van een zwaargewonde jonge vrouw in Marseille, die niet op tijd uit een in brand gestoken bus kon ontsnappen en nog steeds in levensgevaar verkeert.
Gisterenmorgen kon ik dus direct na aankomst van mijn vliegtuig op Paris Charles de Gaulle en het thuisbrengen van mijn bagage een RER-trein pakken naar een voorstad voor een korte reportage uit La Grande Borne. Het had wel wat weg van een eerdere spoedoperatie richting buitenwijken, toen ik uit de Pyreneeën moest komen.
Ik ken die wijk al redelijk goed, omdat ik daar in maart een kleine week doorbracht om zo’n slechte buurt echt goed te leren kennen. Ik had langer willen blijven, maar de studentenprotesten in mijn eigen buurt tegen het CPE brachten me vroegtijdig terug. Hieronder de links naar de berichten met foto’s uit La Grande Borne en naar eerdere berichten over de problematiek in de voorsteden.

BANLIEUE BLOG:
19/03/2006 Voortijdig einde
17/03/2006 Baldadigheid
17/03/2006 Ironie
17/03/2006 Dmin je te dirè
16/03/2006 Markt
16/03/2006 Wat staat er op de foto?
16/03/2006 Het woord ‘banlieue
15/03/2006 Kon ze maar vertellen wat ze weet
15/03/2006 Toch weer een brandende auto
14/03/2006 Zieltjes winnen voor Jehova
14/03/2006 Google
14/03/2006 Voorsteden Parijs geen Tsjetsjenië
13/03/2006 ‘Parijs te gevaarlijk’
13/03/2006 RER
12/03/2006 Een bloeiperiode heeft de wijk niet gekend
26/02/2006 Lunch in Quick
24/02/2006 Correspondent in de banlieue

Eerdere berichten:
09/01/2006 Herinnering: de banlieue
22/12/2005 Bondy Blog
12/12/2005 Transvaalbuurt op springen?
07/12/2005 Flasback: van de Pyreneeën naar de voorsteden van Parijs

Vooral de berichten Baladigheid en Kon ze maar vertellen wat ze weet geven – in alle bescheidenheid – een aardige kijk op de problematiek.

Ik zei het al: quelle ironie. Zit ik in een van de ‘heetste’ buurten van het land, slaat de vlam in de pan in je eigen, vrij chique wijk Quartier Latin. In overleg met de GPD-redactie heb ik besloten in Parijs te blijven tot de studentenprotesten voorbij zijn. Op een later tijdstip zal ik terugkeren naar La Grande Borne. Wordt zeker vervolgd.

Laat ik maar eens met de deur in huis vallen: volgens mij valt het wel mee met de ‘eisen’ en de ‘onvrede’ van zowel de voorstedelijke relschoppers in november als de studenten en de lycéens van nu. De Franse en een groot deel van de internationale pers maken in mijn ogen de fout dat ze beide bewegingen veel te serieus nemen.
Eerst de banlieue. Natuurlijk zijn er talloze misstanden in de voorsteden: mede als gevolg van discriminatie is het voor jongeren moeilijk aan een baan te komen, huurhuizen zijn slecht onderhouden en leraren beginnen in het Franse systeem hun carrière meestal tegen hun zin in een probleemwijk, terwijl juist ervaren leraren gewenst zouden zijn.
Ongetwijfeld zal de frustratie daarover mee hebben gespeeld in ‘de opstand van de voorsteden’, maar de belangrijkste motivatie was volgens mij baldadigheid, ‘overheidje pesten’. Want wat deden de ‘gerevolteerde jongeren’? Ze staken (en steken) de auto’s van hun buren in de fik, hun eigen bussen, scholen, winkels en de bedrijven waar hun ouders werkten.
Toen relschoppers op zaterdag 5 november auto’s en twee scholen in brand staken in Grigny II, een ‘concurrerende probleemwijk’, reageerde La Grande Borne een nacht later: al het glas uit de bushokjes en de telefooncellen, auto’s in de fik en beschietingen op de ME met een luchtgeweer. ‘Wat Grigny II kan, kunnen wij ook, nee beter.’
Ik heb een behoorlijk aantal relschoppers gesproken destijds. Ik weet uiteraard dat ze journalisten niet serieus nemen, maar met een aantal had ik het idee redelijke gesprekken te voeren. Als je ze vraagt naar hun beweegredenen, hoor je dat iedereen elkaar napraat. ‘Ouais, Sarko noemt ons racaille (tuig; dat was inderdaad heel dom van Sarkozy). Als hij oorlog wil, dan kan-ie die krijgen ook.’ En daarom steken jullie de auto van je buren in de fik en bekogelen jullie de brandweer met stenen? ‘Dat vinden ze niet erg, dat begrijpen ze,’ antwoordde iemand me.
Opvallend vond ik dat vooral de Franse media de relschoppers steevast neutraal jeunes bleven noemen en almaar wees op hun slachtofferpositie. Het lijkt me een belediging voor die voorstadbewoners, bijvoorbeeld de meeste meisjes, die met onderwijs en hard werken een beter leven nastreven.

Voor de rebellerende studenten en scholieren hebben de Franse media nóg meer sympathie. De situatie: het Franse parlement, rechtstreeks door het volk gekozen, neemt een wet aan waarmee de regering hoopt eindelijk iets te doen tegen de voortdurende jeugdwerkloosheid, die bijna een op de vier werkzoekende jongeren treft.
Een van de voorstellen is het ‘eerstebaan-contract’ (CPE), een nieuw arbeidscontract voor jongeren onder de 26. Een proeftijd van twee jaar moet werkgevers over de streep trekken jongeren aan te nemen. Onder de nu geldende wetgeving heeft een werknemer zoveel rechten, dat de baas nooit meer van hem of haar af kan komen als het even later toch minder goed blijkt te gaan, ofwel met het bedrijf, of met de werknemer. Twee jaar onzekerheid is natuurlijk bijzonder onaangenaam, maar ik denk dat het te prefereren is boven werkloosheid.
Daar kun je het mee oneens zijn. Dan kun je de straat op gaan om dat te laten zien en hopen dat de regering inziet dat het misschien geen goed idee is. Maar als zij dat niet doet, moet je je neerleggen bij de beslissing van de volksvertegenwoordigers. Volgend jaar zijn er verkiezingen. Als een meerderheid het met je eens is, heb je dan een nieuwe regering die het anders zal doen.
Voor veel Fransen ligt een dergelijke redenering dichtbij ‘fascisme’. Je moet naar de straat luisteren, ook al staat op absolute hoogtijdagen maximaal twee procent van de bevolking op straat. Als je niet luistert, ben je geen democraat.
Wat willen de demonstranten dan? Ik heb het hen en ook een aantal vrienden die fervent tegenstander zijn van het CPE gevraagd. Het antwoord luidt steevast: ‘Wij willen meer goede, vaste banen.’ Ja, maar dat proberen linkse en rechtse regeringen al tientallen jaren tevergeefs te bewerkstelligen. Hoe moeten die er dan komen, die vaste banen? In het beste geval volgt dan stilte, in andere (de meeste) gevallen begint het discours dat het allemaal de schuld is van het kapitalisme en het liberalisme of gewoon van Amerika.
De Franse pers stelt dit soort vragen over het algemeen niet. Die bericht slechts dat het verzet tegen de regering aanhoudt, dat de moedige studenten niet opgeven. Dat ze zelfs een motregenbuitje trotseren en dat de opkomst in geval van vakantie weliswaar iets lager was, maar dat ze er nog steeds met duizenden stonden. Blijkbaar is een vakantie-uitstapje voor veel studenten nog net iets belangrijker dan een strijd voor de toekomst. De pers heeft daar gelukkig begrip voor.
Toen ik zelf een paar keer meedeed aan een staking in de vierde of de vijfde van mijn middelbare school in Haarlem, betekende dat: biertjes kopen en met een groepje naar Amsterdam. Met pech raakte je in de optocht verzeild, waarvan je nauwelijks wist waarvoor of -tegen ze demonstreerden. Maar we kwamen vooral voor de muziekoptredens, de spanning (we streden érgens voor, eeuh waarvoor ook al weer?) en een leuk dagje uit.
Naar mijn indruk geldt in Frankrijk voor het merendeel precies hetzelfde. Veel demonstranten die ik ondervroeg, waren nauwelijks op de hoogte van de inhoud van het CPE en genoten van een zonnige dag in het centrum van Parijs. Bij de alimentations (levensmiddelenzaakjes) nabij de demonstratie stonden rijen jongeren grote blikken (meestal Nederlands) zwaar bier in te slaan of ze maakten in een groepje een fles wijn meester. Overal rook het naar wiet.
En als de rellen ‘s avonds uit de hand lopen, gaat het volgens de pers steevast om een ongeregeld groepje, die eigenlijk niet bij de studentenbeweging hoort. Het gaat vaak echter wel degelijk om Sorbonne-studenten die de ME bekogelen. Ze bewezen hoe diep ze kunnen zinken door bibliotheekboeken naar beneden te gooien. In totaal berokkenden ze hun universiteit voor tienduizenden euro’s schade.
Dat is geen revolte, dat is baldadige criminaliteit, net als de acties van de jongeren in de banlieue.

De ironie van het lot: terwijl ik in een van de befaamde probleembuurten van Frankrijk verblijf, werd ik gisteren teruggeroepen om een reportage te maken in het – doorgaans – toeristenparadijs Quartier Latin, waar ik zelf woon. Na een wandeling langs de militaire zone rond de Sorbonne en wat interviewtjes rond de Place d’Italie, waar gisteren de dagelijkse demonstratie tegen het CPE plaatsvond, kon ik weer terug naar mijn rustige buurt in Grigny.
Terwijl ik op de bus naar het Gare de Lyon stond te wachten, vertelde een toekomstige medepassagier bovendien dat er gevechten waren uitgebroken bij het eindpunt van de optocht, bij Sèvres-Babylone in het chique zesde. Terug in mijn Etap Hotel zag ik op het achtuurjournaal dat er ook op het plein voor de Sorbonne weer gereld werd. Twee studenten journalistiek van Sciences-Po, die ik ondervraagd had, kondigden dat al aan.